قرارداد ورزشی

تعیین ماهیت حقوقی قرارداد ورزشی، با بررسی اركان این قرارداد و مقایسه آن با عقود مشابه دیگر میسر می شود. قرارداد ورزشی از باشگاه و بازیكن بعنوان طرفین قرارداد و تعهد بازیكن به اعمال مهارت، تكنیك، قوای جسمی و فكری در مسابقات و تمرینات و تعهد باشگاه به پرداخت دستمزد بعنوان موضوع قرارداد تشكیل شده است. قراردادهای ورزشی که مربوط به خرید و ارائه خدمات ورزشی است از مقتضیات و شرایط خاص خود پیروی می کنند. در ابتدا ضروری است توجه کنیم که چه خدمتی را خریداری می کنیم. قطعا خدمتی که از یک دروازه بان خریداری می کنیم با خدمت یک وزنه بردار متفاوت است؛ هر چند که هر دو در حوزه کلان ورزش باشند. بنابراین در اینگونه قراردادها باید همه چیز با کیفیات و جزئیات فنی و روشن برای طرفین مشخص شود تا بدانیم بر اساس چه خدمتی و با چه کیفیتی پرداخت ها باید صورت بگیرد.ضمنا برای اینکه قرارداد ضمانت اجرای در زمان عدول از وظایف کاملاجنبه اجرایی داشته باشد؛ باید هر یک از تعهدات طرفین با ضمانت اجرایی ذکر شود و عدم انجام و یا تاخیر در آن تعهد، به قیدی متصل باشد که جریمه و وجه التزامی برای پرداخت خسارت در آن بیان شده است. حقوق ورزشی مسائل وموضوعات متنوع مختلفی را در برمی گیرد. یكی از مهمترین مباحثی كه می تواند در حقوق ورزشی مورد بررسی قرار گیرد؛ مقوله «قرارداد ورزشی» است، زیرا به جرات می توان گفت: اساسی ترین ركن ورزش حرفه ای قرارداد ورزشی می باشد، چرا كه تا وقتی قرارداد منعقد نشود و رابطه ای میان فعالان ورزشی برقرار نگردد هیچ مسابقه ای انجام نمی شود و بسیاری از مسائل مطرح در حقوق ورزشی موضوعیت پیدا نمی كند. به عنوان مثال: حقوق و تكالیف مربیان، بازیكنان، باشگاهها، فروشندگان لوازم ورزشی، خبرنگاران، نمایندگان ورزشی، پزشكان باشگاه، اسپانسرها و… براساس قرارداد تعریف می شود و تا زمانی كه قراردادی منعقد نشود؛ هیچكدام از این موضوعات قابل تصور نیست.اگرچه تاكنون در خصوص قرارداد ورزشی تعریف خاصی مشاهده نشده است، اما با توجه به مقررات و آیین نامه های فدراسیون ورزشی و قرارداد كسانی كه در جهت انجام مسابقه و تهیه مقدمات، فعالیت می كنند و همچنین با توجه به عرف ورزشی و برخی متونی كه در باب قراردادهای ورزشی نگاشته شده است؛ می توان به قدر متیقنی در تعریف قرارداد ورزشی دست یافت و در تعریف آن گفت:"عقدی است كه موضوع آن به طور مستقیم یا غیرمستقیم به امور ورزشی مربوط می شود، اعم از اینكه موضوع قرارداد مستقیماً انجام فعالیتی ورزشی باشد یا از جمله اموری باشد كه برای انجام فعالیتهای ورزشی اجتناب ناپذیر است." تنها قرارداد ورزشی كه موضوع آن مستقیماً انجام فعالیت ورزشی می باشد؛ قرارداد باشگاهها با بازیكنان است. اما ، اگر موضوع قرارداد ورزشی از اموری باشد كه برای انجام مسابقه اجتناب ناپذیر است؛ مصادیق متعدد و متنوعی خواهد داشت؛ مثل: قرارداد مربیان، پزشكان تیم، وكلای ورزشی، نمایندگان ورزشی، خبرنگاران، اسپانسرها و…

منظور از حقوق ورزش چیست؟

منظور ما از حقوق ورزشی مجموعه مقرراتی است که بر تمامی امور ورزش حاکم است اعم از ورزشکاران، مدیران فنی، تماشاگران، مدیریت های ستادی ورزش، پزشکان ورزشی، سازندگان لوازم ورزشی و فروشندگان لوازم ورزشی و بالاخره کارکنان سازمان‌های ورزشی. این یک تعریف کلی است یعنی مجموعه قواعد و قوانین حاکم بر کل ورزش.به طور کلی در همه‌ی کشورهای دنیا ورزش از حمایت های عمومی خاصی برخوردار است، چون اهداف ورزش در واقع تربیت نسل، برومندی، توانمندی، نشاط، سلامتی و بالاخره آماده سازی مهم‌ترین رکن توسعه یعنی انسان است و نباید از جنبه‌های سیاسی و اقتصادی و اجتماعی آن به سادگی گذشت و به همین دلیل برای حمایت از این فعالیت و این نهاد، قوانین و امتیازات بسیار ویژه‌ای را در نظر گرفته‌اند.منتها شکل اعطای این امتیازات متفاوت است؛ گاهی به صورت قوانین صریح و گاهی به‌صورت ضمنی و گاهی هم در قالب رویه های قضایی عملیات ورزش از این امتیازات برخوردار میشود. ولی چون هدف ورزش به طور کلی در تمام دنیا همین مباحثی است که عرض کردم، حکومت‌ها هزینه‌ آن را پرداخت میکنند و حوادث ورزش را از شمول حوادثی که در کوچه و خیابان اتفاق میافتد کاملاً جدا میکنند؛ هر چند از لحاظ نتیجه یکی باشند. چون در اینجا اهداف دیگری مدّنظر است.

بررسی ارکان قرارداد ورزشی

تعیین ماهیت حقوقی قرارداد ورزشی مستلزم تجزیه و تحلیل موضوعاتی است که چارچوب و ارکان قرارداد ورزشی را تشکیل می دهند و بدون آنها قرارداد رسمیت و مشروعیت خود را از دست خواهد داد. بند۱: طرفین قرارداد ورزشی الف: بازیکن یکی از طرفین قرارداد ورزشی، بازیکن می باشد. بازیکن شخصی است که همه وقت و استعداد خود را معطوف به تمرین و آموزش در رشته ورزشی بخصوصی کرده و ورزش را بعنوان شغل اصلی خود برگزیده است به طوری که تمام وقت خود را صرف آن می کنند.در ورزش حرفه ای مهارتها و قدرت جسمی و فکری هر بازیکنی در نوع خود منحصر به فرد می باشد و باشگاهها برای بهره مندی از توانایی های ورزشی بازیکنان آنان را بخدمت می گیرند، معیاراهای ارائه شده؛ که سازنده شخصیت ورزشی بازیکنان است؛ مهمترین و تنها ملاک انتخاب نیز محسوب می شود. همین امر سبب می شود قرارداد ورزشی در زمره عقودی قرار گیرد که شخصیت یک طرف در آن نقش اساسی دارد و علت عمده عقد می باشد. برهمین اساس نیز قرارداد با قید مباشرت بازیکن منعقد می شود؛ برخی از حقوقدانان نیز در آثار خود اذعان کرده اند: « قراردادهایی که اعتبار و مهلت و حسن سلوک طرف در اجرای تعهد اهمیت دارد، شخصیت طرف علت عمده عقد محسوب می شود». قرارگرفتن قرارداد ورزشی در زمره این عقود آثار حقوقی بسیار مهمی را از حیث اشتباه در شخص طرف عقد و ضمانت اجرای عدم انجام تعهد بازیکن بدنبال خواهد داشت. ب: باشگاه باشگاه شخصیتی حقوقی است که وظیفه عمده آن فراهم ساختن امکانات و تجهیزات لازم، جهت تمرین بازیکنان و بالابردن سطح آمادگی آنان است.آیین نامه رابطه باشگاهها با لیگ؛ باشگاه را چنین تعریف می کند: « باشگاه مجموعه ای ورزشی است که براساس معیارهای تربیت بدنی، به عنوان باشگاه تاسیس و در اداره ثبت شرکتها به ثبت رسیده باشد، در سازمان لیگ باشگاه نامیده می شود.» با نگاهی به انواع قرارداد ورزشی درمی یابیم باشگاهها یکی از طرفین ثابت و اصلی این قراردادها می باشند؛ بعنوان مثال: در قرارداد ساخت اماکن و وسایل ورزشی، خرید وسایل و حمل ونقل آنها، پخش تلویزیونی و رادیویی مسابقات، استخدام کادر فنی و اداری باشگاه و قرارداد با بازیکنان و ... یکی از طرفین ثابت، باشگاه است؛ به همین دلیل، می توان ادعا کرد که باشگاه ها یکی از ارکان سازنده ورزش حرفه ای هستند که از یک طرف ، بعنوان کارفرما با بازیکنان قرارداد منعقد می کنند و فعالیتهای ورزشی آنها را کنترل می کنند و از طرف دیگر با انعقاد قراردادهای ورزشی مختلف زمینه انجام مسابقات را فراهم می آورند. امروزه غالباً باشگاههای ورزشی بصورت شرکت سهامی تاسیس و اداره می شوند و سهام آنها نیز در بازار بورس ارائه می گردد؛ مثل : باشگاههای چلسی، رئال مادرید، منچستریوناتید و... در ایران اگرچه باشگاهها باید به صورت شرکت درمرجع ثبت شرکتها به ثبت برسند، اما، لزوماً شرکت سهامی نیستند. با وجود این، باشگاهها صرفنظر از شکلشان مشمول قانون تجارت می باشند. بند ۱۵ ماده ۹ آیین نامه فوق الذکر مقرر می دارد:« کلیه باشگاهها از نظر ضوابط داخلی، تابع قانون تجارت هستند و کلیه باشگاههای لیگ برتر باید علاوه برمجوز سازمان تربیت بدنی، در ثبت شرکتها نیز ثبت شده و مدارک خود را به سازمان لیگ ارائه دهند. بند۲: موضوع قرارداد ورزشی موضوع یا مورد قرارداد عبارتست : از مال یا عملی که هریک از طرفین قرارداد برتسلیم یا انجام آن تعهد می کنند. قرارداد ممکن است از یک یا دو موضوع تشکیل شده باشد، چنانچه عقدی از دوموضوع تشکیل شده باشد هرکدام از آن موضوعات در برابر دیگری قرار گرفته؛ رابطه ای ناگسستنی با هم برقرار می کنند، بطوری که، اگر امکان ایفاء هرکدام از آن دومنتفی شود طرف مقابل نیز از انجام تعهد خود سرباز می زند. قرارداد ورزشی نیز از جمله عقودی است که از دوموضوع تشکیل شده است و به اصطلاح از «عقود دوعهدی» می باشد که در یک طرف آن تعهد باشگاه در برابر بازیکن قراردارد و طرف دیگر آن تعهد بازیکن در برابر باشگاه. تعهد عمده باشگاه عبارتست از : پرداخت دستمزد به بازیکن و تعهد عمده بازیکن عبارتست از : اعمال مهارت، تکنیک و قدرت جسمانی و فکری در مسابقات و تمرینات. مواد از عبارت« تعهد عمده باشگاه...» و « تعهد عمده بازیکن» اینست که: طرفین قرارداد در مقابل یکدیگر علاوه بر تعهدات اصلی فوق الذکر، تعهدات دیگری نیز برعهده دارند که نسبت به آنها فرعی و ثانوی محسوب می شود، ولی، ماهیت اصلی هر قراردادی براساس تعهدات اصلی آن تعریف می شود. اعتقاد به اصلی بودن تعهد به اعمال مهارت و تکنیک و قدرت جسمی و فکری مبتنی بر دلایل ذیل است ـ بند ۱ ماده ۵ قرارداد باشگاه و بازیکن لیگ فوتبال ایران بیان می دارد: « بازیکن قبول می کند که با بهترین توان خود درتمام مسابقاتی که از طرف باشگاه تعیین می شود بازی کرده و همینطور در تمامی جلسات تمرینی که از طرف باشگاه تعیین می شود شرکت کند.» برخی از تعهدات فرعی بازیکن در مقابل باشگاه عبارتنداز: ۱. رعایت مقررات در مسابقات(بند۲ ماده۵ قرارداد باشگاه و بازیکن لیگ فوتبال ایران)؛ ۲. اعلام هرگونه بیماری به باشگاه (بند ۴ ماده قرارداد فوق)؛ ۳. عدم حضور در مسابقات یا تمرینات باشگاههای دیگر(بند۳ ماده ۵ قرارداد فوق)و .... تعهدات ثانوی باشگاه در مقابل بازیکن عبارتست از: ۱. فراهم کردن کلیه امکانات و وسایل انجام تمرینات(بند۲ ماده ۴ قرارداد فوق)؛ ۲. تامین وسایل شخصی لازم برای بازیکنان جهت انجام تمرین و مسابقات(بند۳ ماده ۴ قرارداد فوق)؛ ۳. تامین بیمه درمانی و حوادث برای بازیکنان در مدت قرارداد (بند۵ ماده ۴ قرارداد فوق)؛ ۴. تهیه وسایل ایاب وذهاب و منزل مسکونی در صورت اشتراط.

الف: تعهد بازیکن

ماده ۲ قرارداد باشگاه وبازیکن لیگ فوتبال ایران تحت عنوان«موضوع قرارداد» مقرر می کند: « این قرارداد بین باشگاه و بازیکن مبنی بر عضویت بازیکن در باشگاه فوق الذکر و قبول وشناخت کامل طرفین از آئین نامه های انضباطی و نقل وانتقالات و سایر آئین نامه های مرتبط فدراسیون فوتبال جمهوری اسلامی ایران منعقد می گردد.» با توجه به این ماده و همچنین برخی متون حقوق ورزشی؛ موضوع قرارداد ورزشی عبارتست از : عضویت در باشگاه و قبول مقررات حاکم، که غالباً از سوی فدراسیونها و در مواردی نیزتوسط باشگاهها؛ مثل: آیین نامه های داخلی، وضع می شود. اما، مراد از این امور که بعنوان موضوع قرارداد ذکر شده است و مخصوصاً واژه عضویت چیست؟ منظوراز واژه «عضویت» ؛ پیوستن بازیکن به باشگاهی با فعالیت ورزشی معین می باشد و منظور از «پذیرفتن مقررات مختلف» : پذیرش حقوق و تکالیفی است که به موجب این مقررات برای طرفین قرارداد تعیین شده است. بعبارت دیگر، می توان گفت: پیوستن بازیکن به باشگاه به منزله قبول همه حقوق و تکالیفی است که توسط مقررات مربوطه تعیین شده و باشگاه محل ظهور همه این تکالیف و حقوق است و از طرفی، بازیکن با عضویت در باشگاه همه این موارد را قبول می کند؛ بعنوان مثال: باشگاه در مقابل بازیکن متعهد است او را بیمه کرده، برای بازیکن مسکن و تغذیه مناسب تهیه کند و بازیکن نیز اگر به عضویت باشگاه درآید مکلف است با تمام توان خود در مسابقات شرکت کرده و از مهارت و تکنیک خود استفاده نماید، بازیکن با عضویت در باشگاه هم حقوقی که برای او و برعهده باشگاه گذاشته شده و هم تکالیفی که برعهده وی در برابر باشگاه قرار دارد قبول می کند. به نظر می رسد؛ با توجه به مطالب گفته شده و مواد دیگر قرارداد و همچنین سایر قواعد و مقرراتی که از سوی فدراسیونها وضع می شود بکار بردن عبارات «عضویت و پذیرش مقررات مربوطه» در قراردادهای ورزشی صحیح باشد.

ب: تعهد باشگاه

موضوع دیگر قرارداد ورزشی تعهد باشگاه در مقابل بازیکن است؛ عمده ترین تعهد و وظیفه باشگاه در برابر بازیکن پرداخت دستمزد به او می باشد. از جمله جذابترین و مهمترین مباحثی که مطبوعات ورزشی، رسانه های جمعی و طرفداران رشته های مختلف ورزشی دنبال می کنند؛ مبحث دستمزد قراردادی بازیکنان است. بطوریکه، هنگام انعقاد قرارداد نیز بیشترین مذاکرات و چانه زنی ها برسر دستمزد بازیکنان صورت می گیرد.در قراردادهای ورزشی نیز همانند سایر عقود رابطه متقابلی بین دو مورد قرارداد- یعنی تعهد بازیکن و تعهد باشگاه برقرار است، بعبارت دیگر، هرچه بازیکن از مهارت و تکنیک بهتر و بالاتری برخوردار باشد؛ مبلغ قراردادی وی نیز بیشتر است. مبحث سوم: مدت قرارداد دستمزد بازیکن ومدت قرارداد؛ مهمترین مباحثی هستند که هنگام قرارداد ورزشی برسرآنها بحث و مذاکرات فراوانی انجام می گیرد. مدت بعنوان یکی از این موضوعات متداول ترین شیوه تعیین منفعتی است که بازیکن باید در اختیار باشگاه قرار دهد. مدت در قرارداد ورزشی بردونوع این قرارداد از دوجهت تامین تاثیر می گذارد؛ از یک طرف باشگاه فقط در مدت قرارداد می تواند از خدمات بازیکن منتفع شود و بعد از آن هیچ حقی نسبت به بازیکن ندارد، بنابراین وجود مدت در قرارداد آن را در زمره عقود موقت وارد می کند. به همین دلیل قراردادهایی که بازیکن را برای تمام عمر به عضویت باشگاه در می آورد باطل و بلااثر است و ازطرف دیگر طرفین قرارداد ورزشی ملزم هستند تعهدات خود را در مدت قرارداد و در بستر زمان انجام دهند؛ این ویژگی باعث می شود قرارداد ورزشی در دسته عقود مستمر قرار گیرد. با عنایت به مطالب فوق الذکر؛ در نهایت می توان گفت : به لحاظ اصول حقوقی، وضعیت بازیکنان و نحوه ارتباط آنها با باشگاهها، می توان آنها را کارگر محسوب نمود، اما ، دروضعیت کنونی ورزش حرفه ای ایران هنوز این امر به رسمیت شناخته نشده و در این رابطه به قانون کار عمل نمی شود، زیرا، بسیاری از ابزارهای حمایتی قانون کار؛ نظیر : حداکثر ساعات کار، حداقل دستمزد، بازنشستگی و ... در قراردادهای ورزشی و در روابط بازیکنان و باشگاهها اعمال نمی شود.

مسئولیت پزشکان ورزشی در مورد پدیده دوپینگ چیست؟

دوپینگ یعنی استفاده‌ ورزشکار از مواد شیمیایی غیرمجاز. این عمل تا زمانی که در محدوده‌ غیر مسابقات انجام بگیرد وارد در حقوق ورزشی نیست. استفاده از مواد شیمیایی نیروزای غیر مواد مخدر به‌طور کلی جرم نیست اما وقتی نوبت به مسابقه و رقابت جوانمردانه می‌رسد، دوپینگ می‌شود یک اقدام ناجوانمردانه. این اقدام که ضد اخلاق ورزشی است متضمن ضمانت اجراهای انضباطی ورزشی است؛ یعنی محرومیت از مسابقات، پرداخت جریمه و مانند آن. در حال حاضر در کشور ما مثل بسیاری از کشورها دوپینگ جرم محسوب نمی‌شود اما یک عمل مخالف مقررات و اخلاق ورزشی است که برایش ضمانت اجرای ورزشی در نظر گرفته‌اند. اما در مورد این مسأله که دوپینگ چگونه انجام شده است، گاهی اوقات ورزشکار خودش رأساً این کار را انجام می‌دهد که در این صورت خودش فقط ضامن است.ولی گاهی اوقات ممکن است که این عمل را به هدایت پزشک تیم و یا مربیان انجام دهد که در چنین صورتی اگر ثابت شود آن‌ها هم دست اندرکار بوده‌اند، مقررات ضمانت اجرایی در مورد آن‌ها نیز اعمال می‌شود. اما اگر ورزشکار به خاطر دوپینگ صدمه ببیند، در این صورت اگر خودش رأساً اقدام کرده باشد که کسی ضامن نیست و اگر پزشک تیم او را هدایت کرده باشد، ممکن است که به اتهام ارتکاب جنایت به شکل تسبیب و یا سبب اقوی از مباشر مجازات شود. پیگیری شهروندان از طریق دستگاه قضایی به علت حوادث ناشی از نقص وسایل ورزشی چگونه است؟ در حال حاضر به علت رشد فرهنگی که در زمینه‌ ورزش وجود دارد، مثل سابق نیست که هر حادثه‌ای که اتفاق افتد، والدین فکر کنند که طبیعی است. در حال حاضر، پرونده های زیادی در مراجع قضایی داریم. مثلاً بچه‌ای که در استخر غرق می شود، والدینش اعلام شکایت می‌کنند. ناجی، سرناجی، مدیر ورزشگاه، همه احضار می‌شوند و به حبس و پرداخت دیه محکوم می‌شوند. بحث شکایت در واقع بستگی به میزان آگاهی و فرهنگ زیان دیده دارد. اشخاص ممکن است آگاهی های حقوقی نداشته باشند، نمیدانند که حقشان را چگونه باید اعمال کنند. وقتی که این گونه اطلاع رسانی‌ها صورت بگیرد و ما به مردم بگوییم که تولید‌کنندگان وسایل ورزشی در مقابل شما ضامنند، هم فروشندگان و سازندگان حواسشان را جمع می‌کنند و هم شهروندان به حقشان آگاه می‌شوند و اعلام شکایت می‌کنند. این اطلاع‌رسانی از حقوق ورزش است.

موسسه حقوقی الهام بهترین مشاورو وکیل شما جهت انجام امور قرار دادها