وقف

تعریف: وقف، نگه­داشتن و حبس کردن عین مال و جلوگیری از انتقال آن به دیگری، به­وسیله یکی از عقود؛ مانند بیع، صلح، هبه و قرار دادن منافع آن در جهتی­ که واقف آن را مشخص کرده است.

اقسام وقف (به اعتبار موقوف علیه)

وقف خاص: استفاده کنندگان از موقوفه، اشخاص، اقشار یا گروه خاصی­‌اند؛ مثل وقف چیزی برای امام جماعت مسجد یا دانشجویان یک دانشگاه. وقف عام: استفاده کنندگان از آن مال، شخص یا گروه خاصّی نیستند، بلکه وقف بر جهت و مصلحت عموم، مانند مساجد، پل‌ها و کاروان­سراها، یا بر عنوان عام، مانند فقرا و ایتام است.

شرایط واقف (وقف کننده)

از شرایط واقف بلوغ، عقل، قصد، اختیار و عدم حجر است.

شرایط مال وقف شده

  - از اعیان باشد (نه از منافع یا دیون)

- ملک وقف کننده باشد.

- دارای منفعت حلال باشد (بر خلاف آلات قمار)

- منفعت آن، متعلق حق غیر که مانع از تصرف است، نباشد. بنابراین واقف نمی­‌تواند ملکی را که رهن داده، وقف نماید.

- اصل مال، با استفاده از منافع آن، تمام نشده و به مقدار قابل توجهی باقی بماند. بنابراین وقف خوردنی و آشامیدنی، یا گل برای بوییدن صحیح نیست.

- قابلیت ملکیت داشته باشد. بنابراین وقف شراب یا خوک صحیح نیست.

- قابل تحویل باشد. لذا وقف حیوان فراری که امکان تحویل آن نیست، صحیح نیست.

- برای منفعت حرام وقف نشده باشد. بنابراین وقف مکانی برای فروش شراب، یا برای استفاده­ فرق ضالّه باطل است.  

شرایط موقوف علیهم (افرادی­ که مال برای آنان وقف شده)

- معین باشند. بنابراین وقف چیزی برای یکی از دو مسجد یا یکی از دو نفر، صحیح نیست.

- اگر وقف خاص است، در هنگام وقف، حداقل یک­نفر از موقوف‌­علیهم موجود باشند.

- اگر وقف عام است، هنگام وقف، امکان موجود شدن موقوف­‌علیهم باشد .

- بنابراحتیاط واجب مرتد فطری یا کافر حربی نباشند.

شرایط کلی وقف

انشاء وقف: در وقف نیت به تنهایی کافی نیست، بلکه انشاء وقف نیز لازم است. فرقی نمی‌­کند انشاء وقف با لفظ و صیغه خاصی باشد یا هر فعلی که بر این معنا دلالت کند که به آن وقف معاطاتی گویند؛ مثلاً واقف زمینی را به عنوان مسجد بسازد و در اختیار عموم گذارد و گروهی هم در آن نماز بخوانند یا پلی برای عابرین بسازد و بعضی هم با اجازه واقف از آن عبور کنند، در تحقق وقف کافی است.

-صیغه وقف لازم نیست عربی باشد و هر لفظی که دلالت بر انشاء وقف نماید، کافی است؛ مانند اینکه گفته شود «وقفت»، یعنی وقف کردم یا «جعلته موقوفاً»، یعنی به عنوان موقوفه قرار دادم یا «هذا وقفٌ»، یعنی این وقف است.

- وقف نباید موقّت و زمان­دار باشد. بلکه باید دائمی باشد.

- بنابر احتیاط واجب وقف، ‌باید قطعی باشد؛ یعنی معلّق و مشروط به شرطی نباشد.

- وقف باید برای دیگران باشد، نه برای خود واقف.

- وقف قصد قربت لازم ندارد.

- در وقف باید قبض صورت بگیرد. (در ادامه در مورد قبض مطالبی خواهد آمد. اذن واقف در قبض شرط است)

- در وقف عام و به­خصوص در وقف خاص، بنابر احتیاط مستحب قبول از طرف موقوف­‌علیهم لازم است. در وقف عام قبول بر عهده حاکم یا نماینده اوست.

- در وقف مسجد، علاوه بر شروط ذکر شده، قصد عنوان مسجد نیز نیاز است. بنابراین اگر مکانی صرفاً برای عبادت و نماز مسلمانان وقف شود، وقف صحیح است. لکن مسجد محسوب نمی­‌شود.

موسسه حقوقی الهام بهترین مشاورو وکیل شما جهت انجام امور حقوقی