مطالبه وجه چک از روش هاي زير قابل پيگيري مي باشد :

الف) شکايت کيفري : عليه صادر کننده چک بلامحل در صورت جمع بودن شرايط مي توان شکايت کيفري مطرح نمود . عليه ضامنين يا ظهرنويسان طرح دعوي کيفري امکانپذير نيست . براي تعقيب چک کيفري دارنده چک فرصت دارد تا 6 ماه پس از تاريخ صدور آن براي دريافت پول به بانک مراجعه نمايد و اگر چک قابل پرداخت نباشد گواهي عدم پرداخت اخذ نمايد و تا 6 ماه پس از اخذ گواهي عدم پرداخت از بانک نيز بايد براي شکايت به دادسرا مراجعه نمايد ( براي تعقيب کيفري چک بايد به دادسرايي مراجعه نمود که بانک محال عليه يعني بانکي که گواهي عدم حضور را صادر کرده ، در حوزه قضائي آن قرار گرفته است.) مواردي که صادر کننده چک بلامحل قابل تعقيب جزايي و کيفري نمي باشد و فقط به صورت حقوقي ميتوان اقامه دعوي کرد ، به شرح ذيل مي باشد : 1-ظرف 6 ماه پس از صدور گواهي عدم پرداخت از جانب بانک ، دارنده چک جهت وصول وجه آن به بانک مراجعه نکرده و گواهي عدم پرداخت اخذ ننموده باشد . 2- ظرف 6 ماه از تاريخ صدور گواهي عدم پرداخت از جانب بانک ، دارنده چک درخواست تعقيب جزايي ننموده باشد 3- در صورتي که چک مدت دار بوده و تاريخ صدور (ذيل امضاء صادرکننده) و تاريخ سررسيد يکي نباشد ، يعني تاريخ صدور مقدم بر تاريخ سررسيد باشد . نکته1 : اصل بر اين است که چک به روز مي باشد و اگر صادرکننده چک ذيل امضاء خويش تاريخ درج نکرده باشد ، بايد اثبات نمايد که چک مدت دار صادر گرديده است . 4- در صورتي که چک بلامحل پس از برگشت به شخص ديگري منتقل شده باشد که در اين صورت شخص اخير حق تعقيب جزايي ندارد ، مگر اينکه وارث دارنده چک باشند . 5- در صورتي که صادرکننده چک قبل از تاريخ شکايت دارنده آن ، وجه آن را نقداً به دارنده چک پرداخت و لاشه چک را دريافت نموده باشد . نکته2 : وجود لاشه چک در يد صادرکننده ، دليل پرداخت وجه چک بوده ، مگر خلاف آن اثبات گردد. 6- در صورتي که پس از شکايت ، شاکي ترتيب انتقال چک مورد شکايت را به ديگري بدهد تعقيب جزايي متوقف مي گردد . 7- در صورت گذشت شاکي (دارنده چک بلا محل) 8- در صورتي که ثابت شود چک سفيد امضاء داده شده است . 9- هرگاه در متن چک ، وصول آن منوط به تحقق شرطي شده باشد . 10- هرگاه در متن چک قيد شده باشد که چک بابت تضمين انجام معامله يا تعهدي صادر گرديده است . 11- چنانچه بدون قيد در متن چک ثابت شود که وصول چک منوط به تحقق شرطي بوده يا چک بابت تضمين انجام معامله يا تعهدي صادر گرديده است . 12- در صورتي که ثابت شود چک بدون تاريخ صادر گرديده است . نکته 3: اثبات اين موضوع که چک بدون تاريخ صادر گرديده کار دشواري نمي باشد زيرا تشخيص تفاوت جوهر خودکار و همچنين تفاوت خطوط ، به آساني براي کارشناس ميسر مي باشد. نکته4 : در شکايت کيفري صدور چک بلامحل جهت تکميل شکوائيه در قسمت آدرس مشتکي عنه الزاماً آدرس اعلامي به بانک ، يعني همان آدرس مرقوم در گواهي عدم پرداخت مي بايستي قيد گردد. نکته5: اصل در چک اين است که به روز صادر شده است صادر کننده اگر مدعي خلاف آن يعني به روز نبودن چک مي باشد مي بايستي آنرا ثابت نمايد. نکته6:مجازات جرم صدور چک بلامحل صرفا زندان و ممنوعيت از داشتن دسته چک است و براي مطالبه وجه چک لزوما مي بايستي دادخواست حقوقي داد. جرم صدور چک پرداخت نشدني(دستور عدم پرداخت خلاف واقع) طبق ماده 14 قانون صدور چک صادرکننده حق دارد کتباً به بانک دستور دهد که با تصريح به عللي مانند مفقودي، سرقت، جعلي بودن چک، تحصيل آن از طريق کلاهبرداري يا خيانت در امانت و جرايمي ديگر‌؛ به بانک دستور عدم پرداخت بدهد البته مطابق تبصره 2 ماده 1 صادرکننده موظف است، ظرف يک هفته پس از اعلام به بانک، شکايت خود را به مراجع قضائي تسليم و گواهي تقديم شکايت از مرجع مزبور گرفته و به بانک تسليم نمايد. در غير اين صورت پس از انقضاء مدت مذکور بانک از محل موجودي، به تقاضاي دارنده چک وجه آن را پرداخت مي‌کند.دارنده مي‌تواند عليه دستور دهنده شکايت کند. در صورتي که صحت ادعاي دستور دهنده ثابت شود، وي از مسئوليت کيفري مبري مي‌شود. در غير اين صورت علاوه بر محکوميت به مجازات صدور چک پرداخت نشدني، به خسارات وارده به دارنده نيز محکوم خواهد شد.
ب) اقدام از طريق دواير اجراي ثبت : طبق قانون صدور چک ، چک هاي صادره در عهده بانک ها در حکم سند لازم الاجرا مي باشند و دارنده چک مي تواند در صورت عدم پرداخت وجه چک ، از طريق دواير اجراي ثبت درخواست صدور اجرائيه عليه صادرکننده و صاحب حساب را نمايد . براي صدور اجرائيه دارنده چک بايد عين چک و گواهي عدم پرداخت را به اجراي ثبت اسناد محل تسليم نمايد . اجراي ثبت در صورتي دستور اجرا صادر مي نمايد که مطابقت امضاي چک با نمونه امضاي صادرکننده در بانک ، از طرف بانک گواهي شده باشد . پس از تحويل کپي مصدق مدارک مذکور به همراه تقاضانامه تکميل شده صدور اجرائيه چک و پرداخت هزينه اجرا به صندوق ثبت ، رسيد درخواست صدور اجرائيه از مسئولين اجرا دريافت و پس از صدور اجرائيه ، متصدي ابلاغ ، اجرائيه را برابر قانون به بدهکار ابلاغ و اگر ظرف مهلت مقرر قانوني بدهکار اقدامي جهت پرداخت وجه ننمايد ، تقاضا کننده اجرائيه براي وصول طلب خود حسب قانون با تقديم درخواست و معرفي اموال بدهکار ، از رئيس دايره اجراي ثبت تقاضاي توقيف اموال بدهکار اعم از منقول يا غير منقول را خواهد نمود. لازم به ذکر است صدور اجرائيه چک فقط عليه صادر کننده امکانپذير مي باشد. معایب وصول چک از طريق اجراي ثبت اسناد نسبت به مراجعه به محاکم دادگستري اجراي ثبت در صورتي دستور اجرا صادر مي کند که مطابقت امضاء چک با نمونه امضاء صادرکننده در بانک گواهي شده باشد . اين در حالي است که تشخيص مطابقت يا عدم مطابقت امضاء از مسائل فني قضائي است و تفويض آن به متصديان بانک با اصول کلي قانون موافق نمي باشد و چه بسا موجب تضعيع حقوق دارنده چک گردد . همچنين لازم به ذکر است که دواير اجراي ثبت قادر به صدور حکم جلب و اعمال ماده 3 قانون نحوه اجراي محکوميت هاي مالي نمي باشند . تنها مزيت اقدام از طريق دواير اجراي ثبت اين است که دارنده از طي مراحل دادرسي در دادگاه و صدور اجرائيه پس از قطعي شدن حکم ، معاف مي گردد . ج) اقامه دعوي حقوقی از طريق تقديم دادخواست : در اين روش دارنده چک مي تواند عليه همه مسئولين اعم از صادرکننده و ظهرنويسان و ضامنين با جمع شرايطي ، در اعمال ماده 249 قانون تجارت ، اقامه دعوي نمايد همچنين دارنده چک با عمل به مواردي مي تواند بدون پرداخت خسارت احتمالي توقيف اموال بدهکار را از دادگاه تقاضا نمايد . اين شرايط عبارتند از : 1- اخذ گواهي عدم پرداخت ظرف مدت 15 روز (اگر چک در همان مکاني که صادر شده است بايد تأديه گردد) يا 45 روز ( اگر از يک نقطه به نقطه ديگر ايران صادر شده باشد) و 4ماه (در مورد چکهايي که در خارج از ايران صادر شده و بايد در ايران پرداخت شود) از تاريخ صدور چک در اجراي مواد 315 و 317 قانون تجارت . 2- اقامه دعوي ظرف يکسال (تأديه در ايران) يا دوسال (تأديه خارج از ايران) از تارخ اخذ گواهي عدم پرداخت چک حسب مورد مستند به مواد 286 ، 287 و 314 قانون تجارت . نکته 7: لازم به ذکر است که ضامن فقط با کسي مسئوليت تضامني دارد که از او ضمانت نموده است . نکته8 : در خصوص چک هاي صادره از جانب اشخاص حقوقي و شرکت ها ، چون تصميمات شرکت توسط اشخاص حقيقي اتخاذ مي شود و معمولاً چک شرکت توسط مدير عامل و رئيس يا يکي از اعضاء هيئت مديره با دو امضاء صادر مي شود ، صادرکنندگان چک و صاحب حساب (شرکت) بطور تضامني مسئوليت پرداخت وجه چک را دارند . بدين مفهوم که دارنده چک مي تواند وجه مندرج در چک را هم از اموال صادرکنندگان و هم از اموال شرکت تأمين و مطالبه نمايد و از طرفي صادرکنندگان چک علاوه بر مسئوليت مدني با جمع بودن شرايط ذکر شده ، مسئوليت کيفري هم دارند و قابل تعقيب و مجازات هستند ، مگر اينکه ثابت نمايند عدم پرداخت وجه مستند به عمل آنها نبوده است که در اين صورت شخص يا اشخاصي که موجب عدم پرداخت وجه چک شده اند ، تحت تعقيب کيفري قرار مي گيرند . لازم به ذکر است دعوي مطلبه وجه چک (مازاد بردویست ميليون ريال) از جمله دعاوي است که در آن ارسال دادخواست به مرجع صالح از طريق دفاتر خدمات قضايي صورت مي گيرد . پس جهت تقديم دادخواست به همراه کپي مصدق پشت و روي چک و گواهي عدم پرداخت و مدارک شناسايي و همچنين کارت عابر بانک جهت پرداخت هزينه دادرسي ، به اين دفاتر مراجعه نمائيد .براي چکهاي کمتر از دويست ميليون ريال مي بايستي به شوراي حل اختلاف مراجعه کرد. نکته9: هم دادگاه شهر محل سکونت خوانده و هم دادگاه شهري که چک در آن برگشت خورده است صالح به رسيدگي مي باشند.؟ نکته 10: با توجه به اينکه همه اشخاص داراي چک و حساب جاري نمي باشند در صورت نبودن چک اخذ سفته از بدهکار بهتر از رسيد عادي مي باشد. راهنماي رفع سوءاثر از سوابق چكهاي برگشتي بر اساس بخشنامه هاي بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران كليه امور مربوط به رفع سوءاثر از چكهاي برگشتي اشخاص از طريق شعب و واحدهاي تابعه بانكها و به صور ذيل امكان پذير مي باشد : -تأمين موجودي: مشتري مبلغ كسري موجودي را به حساب جاري خود واريز كرده و پس از دريافت مبلغ مزبور توسط ذي نفع چك، بانك نسبت به رفع سوءاثر از سابقه چك برگشتي اقدام مي نمايد؛ -ارائه لاشه چك برگشتي: مشتري لاشه چك برگشتي را به بانك ارائه و بانك در قبال آن به وي رسيد تحويل مي نمايد؛ - ارائه رضايت نامه محضري ذي نفع چك به بانك: در صورت عدم امكان ارائه لاشه چك برگشتي به بانك بنا به دلايلي نظير مفقود شدن، به سرقت رفتن و سوختن، ذي نفع چك (شخصي كه گواهي نامه عدم پرداخت وجه چك به نام او صادر شده است) مي تواند با حضور در دفترخانه اسنادرسمي،ضمن اذعان به عدم واگذاري چك به ثالث، رضايت خود را نسبت به مشتري اعلام نمايد.در اين صورت،بانك با دريافت رضايت نامه مزبور، نسبت به رفع سوء اثر از چك مورد نظر اقدام مي نمايد. تبصره : چنانچه ذي نفع چك شخص حقوقي دولتي و يا نهاد عمومي غيردولتي باشد، مي تواند با ارائه نامه رسمي، رضايت خود را اعلام نموده و بانك با دريافت رضايت نامه مزبور، نسبت به رفع سوء اثر ازچك مورد نظر اقدام مي نمايد. - واريز مبلغ چك به حساب جاري و مسدود نمودن آن به مدت 24 ماه: چنانچه ارائه لاشه چك و يا رضايت نامه محضري ذي نفع به بانك امكان پذير نباشد، مشروط به آن كه حساب جاري مشتري نزد شعبه مفتوح و توسط مراجع قضايي مسدود نشده باشد، مشتري مي تواند با واريز معادل كسري موجودي به حساب جاري خود، درخواست مسدود شدن وجه مزبور را براي پرداخت چك برگشتي ذي ربط تا زمان تعيين تكليف قطعي چك برگشتي و يا حداكثر به مدت 24 ماه، به بانك ارائه وسپس بانك نسبت به رفع سوءاثر از سابقه چك برگشتي اقدام مي نمايد . در اين شرايط بانك موظف است ظرف پنج روز كاري، طي نامه اي تأمين وجه چك را به اطلاع شخصي كه گواهي نامه عدم پرداخت به نام وي صادر شده است، براي مراجعه به بانك و دريافت وجه چك، برساند. - ارايه حكم قضايي مبني بر رفع سوء اثر از سوابق چك برگشتي، - ارايه نامه از مرجع ثبتي ذي صلاح موضوع ماده 381 "آيين نامه اجراي مفاد اسناد رسمي لازم الاجرا و طرز رسيدگي به شكايت از عمليات اجرايي" مبني بر اجراي چك (با ذکرمشخصات اصلي چك) و لزوم رفع سوءاثر از آن. توضيح: در صورتي كه مشتري ظرف مدت ده روز كاري پس از برگشت چك، اقدام به تأمين كسري موجودي حساب جاري يا ارائه لاشه چك يا رضايت نامه محضري از ذي نفع ننمايد، بانك موظف است اطلاعات مربوط به گواهي نامه عدم پرداخت را به سامانه اطلاعاتي بانك مركزي ارسال نمايد . توضيح: بانك مكلف است بنا به درخواست مشتري و به منظور آگاهي وي از سوابق چك هاي برگشتي خود در سامانه اطلاعاتي بانك مركزي، اقدام به ارائه صورت كامل تعداد و مشخصات چك هاي برگشتي وي با درج تاريخ برگشت چك نمايد .

موسسه حقوقی الهام بهترین مشاورو وکیل شما جهت امورحقوقی و کیفری